www-somalia.com

Qaybta 9: Guxaanka Runtu

Sheekada: Cutubka 33 - Waxbarashadii Aabbaha

Aamusnaantu waxay ahayd joogitaan ceejinaya. Jikada Deeqo way faaruqsanayd. Haweenkii mar u iman jiray hadda way iska jeedin jireen. Xitaa Ladan, oo ahayd isku-duwaheeda, waxay ahayd maxbuus gurigeeda, oo laga mamnuucay booqasho. Mashruucu, mushaharkiisa iyo sanduuqiisa, wuxuu ahaa mishiin aan lahayn taayirro, ceel aan cidina ka cabbin.

Deeqo waxay gashay quus aamusan. Way dagaallantay wayna guulaysatay, si ay u lumiso wax kasta. Waxay sii wadatay waajibaadkeedii—daryeelka carruurteeda, maareynta gurigeeda—laakiin iftiinkii mar kale wuu ka damay.

Wuxuu ahaa Axmed kii diiday inuu is dhiibo. Ninkii ugu dambeeyey ee ku biiray dagaalka hadda wuxuu ahaa askarigiisii ugu adkeysiga badnaa. Qiimo aad u sarreeya ayuu ku bixiyey xorriyaddiisa si uu hadda uga tanaasulo.

"Waxay ka dhigeen mid Eebbe ku saabsan," ayuu yidhi habeen ka mid ah, iyagoo fadhiya gudcurka aamusan. "Kuma guulaysan karno dagaal ka dhan ah Eebbe, Deeqo. Laakiin uma malaynayo in Sheekh Cali uu u hadlayo Eebbe. Waxaan aaminsanahay inuu u hadlayo Sheekh Cali."

Wuxuu bilaabay nooc u gaar ah oo cilmi-baadhis aamusan ah. Ma ahayn aqoonyahan, laakiin wuxuu ahaa nin ganacsade ah oo la ixtiraamo. Wuxuu isticmaalay xidhiidhadiisii magaalada si uu u raadsado macallimiin diineed, Imaamyo aan ka tirsanayn bulshadooda adag ee go'doonsan. Wuxuu raadsaday rag wax ku soo bartay Qaahira, Dimishiq, rag fahamkooda diintu uu ka ballaadhnaa kana qoto dheeraa.

Wuxuu guriga imaan jiray fiidkii, buug cusub gacanta ku haya, fooddiisuna ay ka muuqato fikir. Wuxuu akhriyey Qur'aanka, ma aha oo keliya aayadaha uu Sheekh Cali soo xigtay, balse aayadaha u dhexeeya. Wuxuu akhriyey Xadiiska, hadallada Nabiga, iyo qaybta weyn ee fiqhiga Islaamka ee ku hareeraysan.

Deeqo way daawatay, rajo gaabis ah oo shaki ku jiro ayaa ku soo korodhay. Dagaalkiisu ma ahayn keeda. Goobtiisa dagaal waxay ahayd adduunka doodaha diinta ee ragga, adduunyo aan waligeed loo oggolaan inay gasho.

Fiid ka mid ah, wuxuu guriga yimid isagoo wejigiisa ay ka muuqato ogaansho aamusan oo guul leh. Deeqo ayuu fadhiisiyey.

"Kuma jirto," ayuu yidhi, codkiisu oo ka buuxa hubanti aamusan oo kacaan ah.

"Maxaa kuma jiraan?" ayay Deeqo waydiisay.

"Gudniinka," ayuu yidhi. "Qur'aanka kuma jiro. Hal eray. Hal aayad." Buug ayuu furay. "Xadiiska ay mar walba soo xigtaan, kii ku saabsanaa 'sharafidda' haweeneyda—culimada ugu ixtiraamka badan, maamullada ugu sarreeya, waxay yidhaahdaan waa Xadiis daciif ah, oo silsiladdiisa gudbintu ay jaban tahay. Ma aha amar. Waa qoraal hoose. Xiiso taariikheed."

Wuu eegay, indhihiisuna way ifayeen. "Oo ma ogtahay waxa ku jira Qur'aanka? Aayad ka dib aayad ku saabsan abuurista. 'Runtii waxaanu ku abuuray ninka qaabka ugu fiican.' Ma odhanayo 'nin, laakiin ma aha naag.' Waxay leedahay nin, bani'aadamka. Waxay leedahay jidhkeenu waa ammaan Eebbe, amaanah, oo in la beddelo abuuristiisa kaamilka ah iyada oo aan jirin baahi caafimaad oo degdeg ah waa dembi."

Gacanteeda ayuu qabtay. "Sheekh Cali ma difaacayo diinta. Wuxuu difaacayaa caado fircooni ah oo Islaamka ka horreysay oo lagu huwiyey dharka diinteenna. Isagaa ah bidciga, Deeqo. Annagu ma nihin."

Aqoontani waxay ahayd gaashaan, laakiin weli ma ahayn seef. Muxuu, ganacsade fudud, ku samayn karayay macluumaadkan? Awoodda Sheekh Cali waxay ahayd mid buuxda bulshadooda.

Jawaabtu waxay ka timid meel aan la filayn. Farah, oo hadda ah saaxiib aamusan, wuxuu ku jiray safarkiisii. Marag-kaciisii guud wuxuu ka dhigay mid la saaray, laakiin sidoo kale wuxuu ku xidhay shabakad yar oo dhulka hoostiisa ah oo aabbayaal kale, rag kale oo la kulmay masiibooyin ama shaki qabay. Iyaga, wuxuu ka maqlay nin, aqoonyahan weyn, Sheekh Sheekhyada, oo ku noolaa laba tuulo oo u jira. Nin la odhan jiray Sheekh Saadiq, oo caan ku ahaa xikmaddiisa, cibaadadiisa, iyo geesinimadiisa.

"Sheekh Saadiq," ayuu Farah u sheegay Axmed, "waa nin xitaa Sheekh Cali uu ixtiraamo. Aqoontiisu way ka qoto dheer tahay. Abtirsiinyadiisu way ka sharaf badan tahay. Waa nin weyn, oo Sheekh Cali waa nin yar oo qaylo badan oo hooskiisa ku jira."

Qorshe cusub ayaa bilaabmay inuu samaysmo, qorshe aad uga geesisan oo khatar badan kii ay waligood maleeyeen. Kuma filnayn in la ogaado runta. Waa inay ka hadasho awood aysan cadowgoodu diidi karin. Kuma ay dagaallami doonaan dagaalka muqaddaska ah ee Sheekh Cali doodaha adduunyada ama lacagta ajnabiga ah. Waxay kula dagaallami doonaan tafsiir ka weyn, ka fiican, oo ka run badan oo diinta lafteeda ah.

Waxay go'aansadeen inay sameeyaan xaj. Axmed, ganacsadaha aamusan, iyo Farah, markhaatiga jaban, way wada aadi doonaan maxkamadda nooc kale oo odey ah, si ay u raadsadaan nooc kale oo xukun ah.

Doodda: Cutubka 33 - Dagaalka Sheekada Iimaanka

Qaybta 33.1: Dib u sheegashada Qoraalka Muqaddaska ah

Cutubkani wuxuu calaamad u yahay kor u kac muhiim ah oo dagaalka aragtida ah. Kacdoonka ka soo horjeeda wuxuu hubaystay iimaanka, oo hadda geesiyaashu waa inay dib u sheegtaan. Tani waa marxalad muhiim ah oo dhaqdhaqaaq kasta oo bulsho oo ka dhaca bulsho si qoto dheer u diineed.

Guuldarrada Doodaha Adduunyada:
Mashruuca, lacagta, warbixinnada xuquuqda aadanaha—dhammaantood waa qalab adduunyo. Markii Sheekh Cali uu si guul leh dib ugu qaabeeyey doodda inay tahay arrin muqaddas ah, wuxuu ka dhigay qalabkaas adduunyada mid aan awood lahayn. Kuma dagaallami kartid fatwo xaashi shaqo. Tani waxay muujinaysaa xaddidaadda dhaqdhaqaaqa keliya ee adduunyada, ee qaabka reer galbeedka, ee xaalad awoodda diintu ay tahay garsooraha ugu dambeeya ee runta.

Isbeddelka Axmed ee Noqoshada Caalim Fiqi:
Safarka Axmed ee qoraallada diinta waa mid si qoto dheer muhiim u ah. Kama tagayo iimaankiisa; wuxuu raadinayaa inuu sii qoto dheereeyo. Tani waa sheeko ka horjeedda awood leh oo sheegashada aasaasiga ah ee ah in su'aal kasta oo dhaqanka ah ay tahay calaamad iimaan daciif ah.

• Awoodda Ilaha Aasaasiga ah: Axmed wuxuu si toos ah u aadaa ilaha aasaasiga ah (Qur'aanka iyo falanqaynta aqooneed ee Xadiiska). Kani waa fal awood-siin aqooneed. Wuxuu diidayaa inuu aqbalo nooca la sifeeyey ee la doortay ee iimaanka ee uu soo bandhigay Imaamkiisa maxalliga ah. Wuxuu noqonayaa awooddiisa diineed ee gaarka ah.

• Kala-soocidda Iimaanka iyo Caadada: Ogaanshaha weyn ee uu helay waa kala-soocidda aasaasiga ah ee u dhaxaysa waxyiga rabaaniga ah (Qur'aanka) iyo caadada maxalliga ah ee Islaamka ka horreysay (gudniinka gabdhaha). Tani waa doodda dhexe ee ay adeegsadaan aqoonyahannada dumarka Islaamka iyo Imaamyada horumarka jecel ee adduunka oo dhan. Markuu isku hubeeyo kala-soociddan, hadda wuxuu ku doodi karaa inuusan weerarayn Islaamka; wuxuu difaacayaa nooc saafi ah oo Islaamka ah oo ka dhan ah saamaynta kharribaysa ee dhaqanka.

Istaraatijiyadda Racfaan qaadashada Awood Sare:
Qorshaha ah in loo tago Sheekh Saadiq waa tallaabo istiraatijiyadeed oo cajiib ah taasoo ka tarjumaysa fahankii hore ee Deeqo. Sida ay u ogaatay inay tahay inay ka gudbaan "adeerka buuqa badan" ee David si ay u gaadhaan "ayeeyada" Dr. Voss, Axmed iyo Farah waxay ogaanayaan inay tahay inay ka gudbaan awoodda diinta maxalliga ah (Sheekh Cali) oo ay racfaan ka qaataan mid ka sarreeya oo ka ixtiraam badan.

• Siyaasadda Cibaadada: Kala sarraynta diinta, awooddu waxay ku salaysan tahay sumcadda, abtirsiinyada, iyo, tan ugu muhiimsan, aqoonta. Sirdoonka Farah wuxuu soo jeedinayaa in Sheekh Saadiq uu ka badan yahay dhammaan saddexdan marka loo eego Sheekh Cali. Tani waxay ka dhigan tahay in Sheekh Cali yahay, si uun, "maareeye heer dhexe" oo iimaanka ah.

• Raadinta Fatwo ka soo Horjeedda: Uma aadayo Sheekh Saadiq dood; waxay u aadayo xukun. Waxay raadinayaan xukun diineed oo ka imanaya maxkamad ka awood badan. Xukun wanaagsan oo ka yimaada Sheekh Saadiq ma noqon doono oo keliya dood wanaagsan; wuxuu noqon lahaa hub ruuxi ah iyo siyaasadeed oo si buuxda u baabi'in kara awoodda Sheekh Cali.

Tani waxay ka dhigan tahay marxaladda ugu casrisan ee koboca dhaqdhaqaaqa. Waxay barteen inaadan ku dagaallami karin dagaal dhaqameed hub dhaqaale oo keliya. Kuma dagaallami kartid dagaal diineed hub adduunyo oo keliya. Si aad u guulaysato, waa inaad la gashaa cadowga garoonkiisa, adigoo isticmaalaya luqaddooda, oo aad racfaan ka qaadato awood ay ku qasban yihiin diin ahaan iyo bulsho ahaan inay ixtiraamaan. Kuma ay isku dayayaan oo keliya inay ku guuleystaan dood; waxay isku dayayaan inay kiciyaan isbeddel diineed.