www-somalia.com

Qaybta 6: Markhaatiga iyo Dildilaaca

Sheekada: Cutubka 21 - Warbixin Ka Timid Jiidda Hore

Wicitaannada fiidiyowga ee labada gabdhood ee walaalaha ah waxay yeesheen dabeecad cusub. Hadda ma ahayn oo keliya xadhig nololeed oo u dhexeeya laba adduunyo oo kala duwan, balse waxay ahaayeen kulamo istiraatijiyadeed oo laba jeneraal oo hoggaaminaya jihooyin kala duwan oo isku dagaal ah.

Caasha, oo hadda ku jirta sannadkeedii ugu dambeeyey ee shahaadada mastarka, waxay noqotay awood laga cabsado. Borofisarradeedu way la tashan jireen, hay'adaha aan dawliga ahayn ee caalamiga ah ee Geneva iyo Brussels waxay u raadin jireen aragtideeda gaarka ah ee ah inay tahay qof Soomaali ah oo u dhalatay iyo aqoonyahanad sharci oo tababaran. Waxay qoraysay warqado siyaasadeed, waxay ka qaybqaadanaysay warbixinno, waxayna ka hadlaysay goleyaal. Laakiin inta badan waxay dareemi jirtay inay la dagaallamaysay dagaal ruuxyo ah, tirokoobyo iyo mabaadi' aan la taaban karin.

Warbixinnada Deeqo ee "jihada jikada" waxay ahaayeen awoodda aasaasiga ah ee siisay shaqada Caasha dhiiggeeda nolosha.

"Ladan maanta mar kale ayay timid," ayay Deeqo odhan jirtay, codkeedu oo hooseeya oo shirqool leh, xitaa iyada oo loo marayo xidhiidhka sirta ah ee ay Caasha ku adkaysatay inay isticmaalaan. "Walaasheed ka yar waa sagaal jir. Qoysku wuxuu qorshaynayaa... xafladda. Ladan waxay isku dayaysaa inay ninkeeda ku qanciso inuu diido. Waa nin wanaagsan, laakiin wuxuu ka baqayaa hooyadiis."

Caasha waxay si taxadar leh u dhegaysan jirtay, iyadoo qoraysa qoraallo. "Maxay yihiin doodaha hooyadiis? Maxay isticmaalaysaa si ay cadaadis ugu saarto?"

"Sida caadiga ah," ayay Deeqo ku jawaabi jirtay iyadoo taahaysa. "Daahirsanaan. Sharaf. Cabsida ah inaanay gabadhu nin helin."

"Hagaag," ayay Caasha odhan jirtay, maskaxdeeda istiraatijiyadeed oo shaqaynaysa. "U sheeg Ladan inay ninkeeda waydiiyo hooyadiis hal su'aal: 'Nolosha gabadheenu ma ka qiimo yar tahay ra'yiga deriska?' Oo Deeqo, waxaa jira warbixin caafimaad oo cusub oo ka timid WHO, oo leh tirokoobyo ku saabsan tirada gabdhaha u dhinta infekshanka halkan gobolkeena. Waan kuu soo diri doonaa soo koobidda, oo la turjumay. Sii Ladan. Ninkeedu ha tuso qoyska. Ha arkeen tirooyinka, khataraha dhabta ah."

Tani waxay noqotay firfircoonidooda cusub. Deeqo waxay bixin jirtay sirdoonka cayriin ee aadanaha—cabsida gaarka ah, doodaha dhabta ah, qaabka dagaalka goobta. Caasha waxay bixin jirtay rasaasta—xogta, doodaha ka soo horjeeda, xaqiiqooyinka sharciga iyo caafimaadka ee adduunka dibadda oo loo isticmaali karo hub ahaan dagaalladan qoys ee dhow.

Wada-hadalladii jikada way bateen. Haweenkii, oo ay dhiirigelisay xoogga aamusan ee Deeqo oo ay hubeeyeen macluumaadka ay Caasha soo diraysay, waxay bilaabeen inay si furan u wada hadlaan. Waxay bilaabeen sanduuq yar oo sir ah, dhawr shilin oo ka yimid miisaaniyadda guri kasta oo haweeney ah, si ay u caawiyaan carmal gabadheedu ay la xanuunsanayd infekshan joogto ah oo ay dhammaantood ogaayeen inuu ka yimid gudniinka gabdhaha. Waxay ahayd fal yar oo daryeel guud ah, laakiin sidoo kale waxay ahayd fal adag oo midnimo siyaasadeed ah. Waxay dhisayeen shabakadooda badbaadada bulshada, oo ka madax bannaan qaab-dhismeedyadii aabbe-salaysnaa ee iyaga dayacay.

Maalin maalmaha ka mid ah, Caasha waxaa soo wacay hay'ad weyn oo xuquuqda aadanaha ah. Waxay diyaarinayeen codsi deeq ah oo mashruuc ballaadhan oo lagula dagaallamayo gudniinka gabdhaha ee Geeska Afrika.

"Waxaan haynaa istaraatiijiyadaha caadiga ah ee kor-hoos ah," ayay sharraxday maareeyaha mashruuca, haweeney Swiss ah oo niyad wanaagsan. "Ololeyaal warbaahineed, ololeyn dawladda, tababaridda shaqaalaha caafimaadka. Laakiin waxaan raadinaynaa qayb asaas ah. Wax cusub. Maxaa ka shaqeeya goobta, Marwo Yuusuf? Maxaa dhab ahaan maskaxda ka beddela guriga dhexdiisa?"

Caasha waxay ku tiirsatay kursigeedii aqalkeedii aamusnaa ee Reykjavik wayna dhoolla-caddaysay. Waxay ka fikirtay jikada walaasheed, shanqadha, sanduuqa sirta ah ee ilmaha buka.

"Warbixin baan kuu hayaa," ayay tidhi, codkeedu oo ka buuxa kalsooni aysan waligeed hore u dareemin. "Waa warbixin ka timid jiidda hore. Oo kuma saabsana waxaad u malaynayso. Kuma saabsana qaylo. Waa dhegaysi. Waa abuurista meelo ammaan ah oo haweenku ay ku beddelaan xanuunkooda gaarka ah run guud oo la wadaago. Waa siyaasadda jikada."

Waxay bilowday inay sharraxdo nooc cusub oo mashruuc ah, mid aan ku salaysnayn cadaadis dibadda ah, balse ku salaysan kobcinta iyo taageeridda wada-hadallada aamusan ee geesinimada leh ee horeba u bilaabmay, haweeneyba haweeneyda ka dambaysa, guriba guriga ka dambeeya. Wuxuu ahaa qaabka Deeqo, Caashana waxay ku dhowaatay inay siiso madal caalami ah.

Doodda: Cutubka 21 - Wareegga Jawaab-celinta ee Dhaqdhaqaaqa

Qaybta 21.1: Isku-xidhka Asaaska iyo Sare

Cutubkani wuxuu muujinayaa xidhiidhka ugu fiican ee is-kaashiga ee u dhexeeya dhaqdhaqaaqa "asaaska" (shaqada maxalliga ah ee bulshada ku salaysan) iyo dhaqdhaqaaqa "sare" (siyaasadda heerka sare, sharciga, iyo u doodista). Iskaashiga gabdhaha walaalaha ah wuxuu abuurayaa wareeg jawaab-celin awood leh oo ka dhigaya labada jiho inay ka waxtar badnaadaan.

Socodka Sirdoonka: Laga soo bilaabo Hoose ilaa Sare.

• Deeqo (Asaaska): Waxay bixisaa "runta goobta." Warbixinnadeedu ma aha kuwo aan la hubin; waa sirdoon siyaasadeed oo muhiim ah. Waxay aqoonsanaysaa doodaha muhiimka ah ee ay isticmaalaan dhaqan-yaqaannadu, cabsida gaarka ah iyo cadaadiska ay dareemaan qoysasku, iyo muuqaalka dareenka iyo bulshada ee bulshada. Tani waa nooca xogta faahfaahsan ee dhabta ah ee ay hay'adaha aan dawliga ahayn ee waaweyn, oo inta badan ka shaqeeya meel fog, ay aad ugu baahan yihiin laakiin ay dhif tahay inay helaan.

• Dhibaatada Dhaqdhaqaaqa Kor-hoos ah: Qirashada maareeyaha mashruuca ee Swiss-ka waa mid muhiim ah. Istaraatiijiyadaha "sare" ee dhaqameed (warbaahinta, ololeynta) inta badan way fashilmaan sababtoo ah waxay ku salaysan yihiin malo ku saabsan waxa bulshadu u baahan tahay ama sida ay u fikirto. Waxay dareemi karaan sidii soo-rogid ajnabi ah oo laga yaabo inaanay wax ka qaban caqabadaha dhabta ah ee isbeddelka.

Socodka Kheyraadka: Laga soo bilaabo Sare ilaa Hoose.

• Caasha (Sare): Waxay u shaqaysaa sidii turjumaan iyo marin. Waxay qaadataa sirdoonka cayriin ee Deeqo waxayna u turjuntaa laba shay:

  1. Rasaas Aqooneed ee Asaaska: Waxay farsamaysaa warbixinnada Deeqo waxayna dib ugu soo celisaa doodaha ka soo horjeeda ee la bartilmaameedsaday iyo xogta (sida warbixinta WHO). Waxay hubaynaysaa haweenka jikada ku jira qalabka waxbarashadeeda sare. Tani waxay awood u siinaysaa inay si wax ku ool ah ula dagaallamaan dagaalladooda.

  2. Fahamka Istiraatijiyadeed ee Sare: Waxay qaadanaysaa qaabka Deeqo—"siyaasadda jikada"— waxayna u turjuntaa luqadda codsiyada deeqaha iyo istiraatiijiyadda hay'adaha aan dawliga ahayn. Waxay tusaysaa ciyaartoyda heerka sare sida uu u eg yahay isbeddelka wax ku oolka ah ee bulshadu horseeddo.

Abuurista Qaab Isku-dhafan:
Natiijada wareeggan jawaab-celinta waa qaab cusub oo isku-dhafan oo dhaqdhaqaaq ah kaasoo aad uga awood badan labada hab midkoodna keligiis.

• Waa bulshadu horseeddo, iyadoo ixtiraamaysa wakiilnimada iyo aqoonta haweenka goobta.

• Waa caddayn ku salaysan, iyadoo la isticmaalayo xog iyo falanqayn khubaro si loo taageero dadaallada bulshada.

• Waa dhammaystiran yahay, isagoo wax ka qabanaya labadaba dagaallada dhow ee shakhsi ahaaneed ee guriga iyo arrimaha qaab-dhismeedka heerka sare isku mar.

Caasha ma aha oo keliya "inay cod siiso kuwa aan codka lahayn." Tani waa hadal caadi ah oo inta badan quudhsi leh. Deeqo iyo haweenka kale way leeyihiin cod. Waxa Caasha bixinayso waa cod-weyneeye. Waxay isku xidhaysaa wada-hadallada aamusan ee awoodda badan ee jikada walaasheed iyo cod-weyneeyaha caalamiga ah ee bulshada xuquuqda aadanaha ee caalamiga ah. Isku-darkani waa waxa u oggolaanaya sanduuq yar oo sir ah oo ilmo buka uu u noqdo naqshad suurtagal ah oo mashruuc horumarineed oo caalami ah oo malaayiin doolar ah. Waa geeddi-socodka ay hirarka diidmadu u noqdaan hir isbeddel.