www-somalia.com

Silsiladda: Cutubka 11 - Dooddii Odayaasha Dumarka ah

Sheekadii dhacdadii suuqa waxay ku dhex faaftay xarunta qoyska sida dabka oo kale. Caasha, halkii ay ka toobad keeni lahayd, way cadhootay. Deeqo, oo ku dhex jirtay cadhada xaqa ah ee walaasheed iyo shanqadha ceebaysan ee soddohdeed, waxay ku jirtay xaalad argagax aamusan.

Burburkii wuxuu yimid laba maalmood ka dib. Aamino, hooyadood, waxay timid guriga Axmed iyadoo ay la socdaan laba ka mid ah saaxiibadeeda ugu ixtiraamka badan uguna awoodda badan, odayaal dumar ah oo awooddooda bulshada ay ku xigtay oo keliya tan hoggaamiyeyaasha diinta ee ragga ah. Halkaasi uma imaan booqasho bulsho. Waxay ahaayeen faragelin.

Waxay ku fadhiisteen barkimooyin qolka weyn, maxkamad saddex ah, wejiyadooduna waxay ka muuqdeen murugo iyo niyad-jab daran. Waxay Deeqo u direen jikada si ay shaah u soo diyaariso, diidmo cad oo ah inaanay tani ahayn dood ay qayb ka noqoto.

"Caasha," ayay Aamino ku bilowday, codkeedu oo ka culus murugada hooyo. "Ceeb ayaad ku keentay gurigan. Waxaan maqalnaa inaad suuqa ku qaylinaysay sidii qof waalan. Inaad nin u jawaabtay. Ma kani waa wixii ay kugu bareen dhulkaas barafka ah? Inaadan lahayn xishood? Inaadan lahayn sharaf?"

Caasha, oo isu diyaarinaysay tan, waxay eegtay indhaha hooyadeed. Ma noqon doonto mid hoosaysa. Arrinkan ma aha. "Hooyo, ninkaasi wuu i xaqiray. Wuxuu ku xadgudbay qoyskeena isagoo ii la dhaqmay sida xayawaan. Miyay ahayd inaan uga mahadceliyo?"

Mid ka mid ah odayaasha dumarka ah, haweeney la odhan jiray Khadiija oo indho fiiqan oo caqli badan lahayd, ayaa soo foorarsatay. "Haweeney caqli badan way iska indhatirtaa cida eeyaha, ilmahaygiiyey. Kuma jawaabto. Sharaftaadu waxay ku jirtaa aamusnaantaada, sharaftaada."

"Sharafkaygu ma aha shay jilicsan oo erayo xun oo nin jabin karaan," ayay Caasha ku jawaabtay, codkeedu oo adag. "Sharafkaygu wuxuu ku jiraa is-ixtiraamkayga. Oo is-ixtiraamkaygu wuxuu iga dalbaday inaanan u oggolaan inuu i hoosaysiiyo."

Odayaddii labaad, haweeney ka jilicsan, ayaa taahday. "Hadda ma fahmaysid dhaqankeenna. Waxaas oo dhami waxay ka yimaadeen muuqaalkaaga. Timahaaga aan daboolnayn, surwaalkaaga. Waa calaamad ragga u ah inaad... diyaar tahay. Inaadan ahayn haweeney la ixtiraamo."

"Markaa is-kontoroolka ninku waa mas'uuliyaddayda?" ayay Caasha ku xujaysay, codkeedu oo xamaasad ka muuqato. "Haddii uu dembaabo, ma timahayga baa kiciyey? Iimaankiisu ma sidaasuu u daciif yahay? Dabeecadiisu ma sidaasay u liidataa in aragtida anqawga haweeneydu ay ka dhigi karto bahal? Waa maxay fikirka hooseeya ee aad ka qabtaan raggeena."

Tani waxay ahayd dharbaaxo toos ah, dib-u-qaabayn doodda taasoo ka dhigtay odayaasha dumarka ah inay aamusaan in muddo ah. Jikada, Deeqo, oo ag taagnayd iridda iyadoo qaboobay, gacmaheeduna ay ku dheggan yihiin saxan koobab ah, si tartiib ah ayay u neefsatay. Weligeed ma maqal qof si adag u difaacaya xuquuqda haweeneyda, isagoo caqliga ceebta ku celinaya ragga.

Aamino, oo ahayd tii ugu horreysay ee soo kabsata, waxay isku dayday xeelad kale oo dareen badan. "Kani kuma saabsana ragga, Caasha! Waa adiga. Waa naftaada. Waa daahirsanaantaada. Gabar waa in la ilaaliyo, dadka kale iyo nafteeda. Taasi waa sababta xeerar naloogu sameeyey. Taasi waa sababta gabar loo gudo, si ay u nadiifsanaato, u daahirsanaato."

Eraygu wuxuu hawada ku jiray. Gudo. Sababta aan la sheegin ee jabhadda Caasha, isha aamusnaanta Deeqo.

Caasha waxay eegtay hooyadeed, oo dabkii oo dhami ka baxay, oo waxaa beddelay murugo qoto dheer oo xanuun badan.

"Miyuu Eebbe abuuraha ugu fiican ahayn, Hooyo?" ayay waydiisay, codkeedu oo hadda ku dhowaad shanqadh. "Miyuu khalad sameeyey markuu abuuray jidhka haweeneyda oo ay tahay inaad adigu, iyo Guddada, iyo odayaasha dumarka ahi, aad ku saxdaan mandiil?"

Odayaasha dumarku way isku wareereen. Tani waxay ku dhowaatay gaalnimo.

"Waxaad ka hadlaysaa daahirsanaan," ayay Caasha sii wadatay, indhaheedu oo hadda ku dheggan iridda ay ogayd in Deeqo dhegaysanayso. "Ii sheeg. Ma u malaynaysaa inaan dembiile ahay sababtoo ah waan buuxaa? Ma aaminsan tahay in xanuunka iyo nabarrada Deeqo ay ka dhigayaan mid ka sii quduusan aniga indhaha Eebbe? Idinku kama ilaalisaan gabdhaha dembiga. Waxaad ilaalinaysaan nidaam ka baqaya awoodda haweeneyda."

Aamino way ka naxday sidii iyadoo la dhuftay. Odayaasha dumarku waxay bilaabeen inay gunuunacaan, awooddoodii oo ay ruxday su'aalahan aysan u hayn jawaabo diyaarsan. Jikada, Deeqo waxay madaxa ku tiirisay gidaarka qabow, ilmadu oo si aamusan uga qubanaysa wejigeeda. Run ay ku dareentay lafaheeda laakiin aysan waligeed u helin erayo ayaa hadda gurigeeda si weyn looga sheegay. Qafiskii waa la magacaabay.

Doodda: Cutubka 11 - Burburinta Cudurdaarrada

Qaybta 11.1: Tiirarka Caqliga Aabbe-salaysan

Iskahorimaadkani waa burburin nidaamsan oo ku aaddan doodaha asaasiga ah ee loo isticmaalo in lagu qiil bixiyo dulmiga haweenka, ma aha oo keliya Soomaaliya, balse bulshooyinka aabbe-salaysan ee adduunka oo dhan. Caasha ma diiddo oo keliya doodaha; waxay kashifaysaa iskahorimaadyadooda gudaha ah iyo musuqmaasuqa anshaxa.

Aynu falanqeyno saddexda tiir ee caqliga odayaasha dumarka ah iyo sida ay Caasha u burburiso:

Tiirka 1: Doodda "Sharafta Aamusnaanta".

• Sheegashada Odayaasha Dumarka ah: Sharafta haweeneyda waxaa lagu ilaaliyaa iyadoo si dadban u qaadata ixtiraam-darrada. In la jawaabo waa in la is hoosaysiiyo, in la noqdo "xishood la'aan".

• Diidmada Caasha: Tani waa dib-u-qeexid sharaf. Waxay dib u qaabaynaysaa ma aha sidii maqaam bulsho oo dibadda ah oo jilicsan, balse sidii dareen gudaha ah oo is-ixtiraam. Waxay ku doodaysaa in sharafta dhabta ahi aysan ku jirin adkaysiga aamusan ee xadgudubka, balse ay ku jirto difaaca firfircoon ee bani'aadamnimada qofka. Tani waxay u wareejinaysaa xuddunta sharafta laga soo bilaabo aragtida bulshada loona wareejiyo damiirka shakhsiga.

Tiirka 2: Doodda "Kicinta Dumarka".

• Sheegashada Odayaasha Dumarka ah: Muuqaalka haweeneyda (dharkeeda, timaheeda) waa sababta ugu weyn ee dhibaataynta ragga. Iyada ayaa mas'uul ka ah maareynta rabitaanka ragga.

• Diidmada Caasha: Tani waa tallaabo jujitsu oo heer sare ah. Waxay ku celinaysaa doodda lafteeda, iyadoo kashifaysa quudhsiga qoto dheer ee ay u qabto ragga. Waxay waydiinaysaa: "Miyuu dabeecadda ninku sidaas u liidataa?" Waxay kashifaysaa in caqligani, oo sheeganaya inuu ilaaliyo sharafta ragga, uu dhab ahaantii ku salaysan yahay fikradda ah in raggu aanay ka badnayn xayawaan, oo aan awood u lahayn is-kontorool iyo sababayn anshaxeed. Waxay kashifaysaa in "ilaalinta" haweenku ay dhab ahaantii tahay cudurdaar ah in aan ragga lala xisaabtamin ficilladooda.

Tiirka 3: Doodda "Daahirsanaanta Diinta" (Qiil-bixinta Gudniinka Gabdhaha).

• Sheegashada Odayaasha Dumarka ah: Goyntu waa lagama maarmaan diineed iyo dhaqameed si loo hubiyo daahirsanaanta iyo quduusnimada gabadha.

• Diidmada Caasha: Tani waa dooddeeda ugu awoodda badan uguna khatarta badan. Waxay caqabad ku tahay aasaaska fiqiga ee dhaqanka laftiisa.

  • Doodda Abuurista: "Miyuu Eebbe khalad sameeyey?" Su'aashani waa mid qoto dheer. Waxay tilmaamaysaa in gudniinka gabdhuhu aanu ahayn fal cibaado diineed, balse uu yahay fal kibir—isku day ay dadku ku "saxayaan" abuurista Eebbe ee kaamilka ah. Waxay ku qeexaysaa dhaqanka inuu yahay mid asal ahaan aan Islaami ahayn (ama aan Masiixi ahayn, maadaama ay labaduba ku dhaqmaan).

  • Dib-u-qeexidda Quduusnimada: "Miyuu xanuunka Deeqo ka dhigayaa mid ka sii quduusan?" Tani waa su'aal dareen iyo anshaxeed oo burburinaysa. Waxay ku qasbaysaa dhegaystayaasheeda inay wajahdaan xaqiiqada dhabta ah ee dhaqanka. Miyay xanuunku calaamad u yahay quduusnimo? Jidh la gooyey ma ka roon yahay Eebbe jidh buuxa? Waxay kashifaysaa arxan-darrada qoto dheer ee ku jirta wadnaha doodda "daahirsanaanta".

Dooddan keliya, Caasha waxay ku bixinaysaa cashar heer sare ah oo dood dumar ah. Ma dhahdo oo keliya "waad khaldan tihiin". Waxay muujinaysaa sida ay u khaldan yihiin, iyadoo isticmaalaysa caqli, fiqi, iyo runta aan la inkiri karin ee xanuunka walaasheed, taasoo ay ogtahay inay dhegaysanayso meel aan la arki karin. Ilmada Deeqo ma aha oo keliya ilmo murugo; waa ilmo aqoonsi. Waxay maqlaysaa qayladeeda gudaha ah ee aamusan oo la siiyey cod iyo caqli aan laga jawaabi karin.