www-somalia.com

Silsiladda: Cutubka 10 - Suuqa iyo Ragga

Maalmo yar ka dib imaatinkeeda, Deeqo waxay soo jeedisay safar lagu aado Suuqa Bakaaraha ee Muqdisho. Waxay ahayd tilmaan caadinimo, isku day ah in Caasha dib loogu celiyo laxanka caadiga ah ee noloshoodii hore. Caasha, oo aad u xiisaynaysay inay dib u xidhidho, si degdeg ah ayay u oggolaatay. Axmed wuxuu ku adkaystay inuu la socdo. "Suuqu aad buu u mashquul badan yahay," ayuu yidhi, cudurdaar daciif ah oo ku saabsan rabitaankiisa ah inuu daawado dumaashidan yaabka leh ee xiisaha leh oo duurjoogta ah.

Suuqu wuxuu ahaa hees fowdo ah oo nololeed. Dad badan ayaa isku cidhiidhinayay waddooyinka cidhiidhiga ah, hawaduna waxay ka buuxday urta cambaha bisil, bunka la shiilayo, hilibka ceeriin, iyo boodhka joogtada ah. Riyo ayaa ciyayay, iibiyayaashu way qaylinayeen, codka daasadda ah ee raadiyaha ayaa ka soo baxayay dukaan.

Deeqo, tani waxay ahayd guri. Waxay ku dhex socotay fowdada si fudud oo caadi ah, indhaheedu oo hoos u jeeda, jidhkeeduna si dareen leh isu yareeyey si uu uga dhex baxo meelaha bannaan ee dadka.

Caasha, waxay ahayd weerar dareen ah, ee ma aha oo keliya codad iyo ur. Waxay ahayd indha-ku-haynta. Sannado badan oo Iceland ah oo aan la aqoonsan ka dib, indha-ku-haynta joogtada ah ee ragga waxay ahayd culeys jidheed. Waxay ahayd eegmo caajis ah oo qiimaynaysa oo ka timid ragga da'da ah ee shaaha cabaya; eegmo degdeg ah oo gaajo leh oo ka timid ragga da'da yar ee ag fadhiya teendhooyinka; eegmo dheer oo aan edeb lahayn oo ka timid askarta hubkooda sita. Waxay ahayd shanqadh joogto ah oo heer hoose ah oo qiimayn ah, xusuusin ah in meeshan, jidhkeedu yahay hanti guud.

Waxay isku dayday inay iska indhatirto, inay qaadato qaabka Deeqo ee xishoodka aan dan ka lahayn, laakiin dareenkeeda ayaa la dagaallamay. Waxay la kulantay indha-ku-haynta nin dhalinyaro ah iyadoo si qabow oo toos ah u eegaysa. Aad buu u naxay oo wuu iska jeestay, isagoo aflagaado hoos ugu sheegay saaxiibkiis.

Markaas, iyagoo ag maraya koox rag ah, mid ka mid ah ayaa sameeyey cod hooseeya oo kicinaya isagoo carrabkiisa ku dhufanaya.

Caasha way istaagtay. Deeqo, oo dhawr tallaabo ka horraysay, waxay dareentay joogsiga degdegga ah ee dhaqdhaqaaqooda wayna soo jeesatay, indhaheedu oo cabsi ka muuqato. Axmed, oo ka dambeeyey, wuxuu arkay muuqaalka wejiga dumaashidiis. Xiisihii wacnaa ee uu dareemayay wuxuu isu beddelay walaac.

"Maxaad tidhi?" ayay Caasha waydiisay, codkeedu oo si khatar ah u aamusan, iyadoo la hadlaysa ninkii sanqadha sameeyey.

Ninkii, oo ka yaabay in lala hor yimaado, wuu dhoolla-caddeeyey. "Walaalo, waxaan uun la dhacsanaa abuurista Eebbe." Saaxiibbadiis way qosleen.

"Eebbe wuxuu igu abuuray dhego aan ku maqlo iyo maskax aan ku fikiro," ayay Caasha ku jawaabtay, codkeedu oo hadda kor u kacaya, oo soo jiidanaya dareenka kuwa u dhow. "Oo dhegahaygu waxay ii sheegayaan inaad tahay nin aan ixtiraam lahayn, oo maskaxdaydu waxay ii sheegaysaa inaad tahay nin naf yar."

Gunnuunac ayaa dhex maray dadkii yaraa ee bilaabay inay isugu soo ururaan. Dhoollacaddayntii ninku way luntay, waxaana beddelay guduudasho xanaaq iyo ceeb ah. Axmed wuu soo degdegay, isagoo qabtay gacanta Caasha. "Caasha, fadlan. Iska daa. Kani ma aha meeshii."

"Kani waa meeshii saxda ahayd!" ayay ku jawaabtay, iyadoo gacantiisa iska tuuraysa. Cadhadaydii ayay isaga ku jeedisay. "Ma maqlaysaa sida ay u hadlayaan? Ma u malaynaysaa inay tani ixtiraam tahay? Ma kani waa sharafta aad dhammaantiin ku faantaan? In haweenka loola dhaqmo sida hilibka suuqa?"

Deeqo, oo baqaysay, waxay jiiday gacanteedii kale. "Caasha, sawaxan ayaan samaynaynaa. Kaalay."

Ceebtii iyo degdegii codka walaasheed ayaa ugu dambayntii jabiyey cadhadii Caasha. Way oggolaatay in la kaxeeyo, iyadoo ka tagtay ninkii yaabbanaa iyo saaxiibbadiis. Intii kale ee jidka waxay ku socdeen aamusnaan kacsan oo gariiraysa.

Galabnimadii dambe, Axmed wuxuu la fadhiistay Farah kafateeriyadoodii caadiga ahayd ee dibadda. Wuxuu u sheegay dhacdadii, isagoo filanaya naxariis. Taas beddelkeeda, Farah wuu iska fadhiistay, isagoo wejigiisa ay ka muuqato kibir iyo aqoon.

"Waan kuu digay, saaxiibkay," ayuu Farah yidhi, isagoo si tartiib ah u kabaya shaahii macaan. "Sidan ayuu reer galbeedku sameeyaa. Wuxuu ka dhigaa haweenka kuwo aan xishoonayn. Waxay illaawaan booskooda. Waxay ku casuuntay dareenkaas qaabka ay u labisan tahay, qaabka ay u socoto. Waa bahal duurjoog ah, oo hadda ma yaabban tahay in eeyaha waddadu ku ciyayaan?"

Axmed afka ayuu kala qaaday si uu u doodo, laakiin erayadii way ku dhegeen. Ma Farah baa saxnaa? Qayb isaga ka mid ah, qaybta lagu barbaariyey dhaqan nololeed, madaxa ayay ruxday iyadoo oggolaanaysa.

Laakiin qayb kale oo cusub, qayb ay kicisay caqliga daran ee aan la inkiri karin ee indhaha Caasha, waxay dareentay hir xanaaq ah oo ka dhashay isbarbardhigga qallafsan ee Farah. Wuxuu xasuustay muuqaalka ninkii suuqa—kibirkii, ixtiraam-darradii caadiga ahayd.

"Wuu ku khaldanaa inuu sidaas ula hadlo," ayuu Axmed yidhi, erayadii oo ka soo baxay si ka aamusan sidii uu damacsanaa, laakiin way soo bexeen. "Waa marti. Waa walaashay xaaskayga. Wuu khaldanaa."

Farah wuxuu uun ruxay madaxa, isagoo dhoollacaddayn naxariis leh bushimahiisa. "Nin wanaagsan baad tahay, Axmed. Aad u wanaagsan. Qalbigaagu wuu ka jilicsan yahay haweeney caynkaas ah. Ka digtoonow inayna maskaxda xaaskaaga ku buuxin sunteeda."

Doodda: Cutubka 10 - Siyaasadda Goobaha Dadweynaha

Qaybta 10.1: Dhibaataynta Jidka oo ah Qalab Kontorool Bulsho

Dhacdadii suuqa waxay ahayd sawir yar oo ka tarjumaya dagaalka siyaasadeed ee maalinlaha ah ee ay haweenku la kulmaan si ay xaq ugu yeeshaan inay joogaan goobaha dadweynaha. Dhibaataynta jidka, oo inta badan ay raggu iska indhatiraan sidii "ammaano aan dhib lahayn" ama "wiilal iska ciyaaraya," waa dhab ahaan qalab awood leh oo aan rasmi ahayn oo kontorool bulsho.

Wuxuu dhaqan-geliyaa nidaamka aabbe-salaysan. Iskahorimaadka Caasha waa mid aad u naxdin badan sababtoo ah wuxuu jabinayaa xeerarka aan qornayn ee fagaaraha dadweynaha:

1. Raggu waa kuwa wax sameeya; haweenkuna waa shay. Raggu way ficil-tamaan; haweenka waa la ficil-timaamaa. Indha-ku-haynta raggu waa caadi, jawaabta haweeneyduna waa inay noqotaa mid aan waxba ka qaban (ama iska indhatirto ama ku qaabisho mahadnaq xishood leh).

2. Hadalka raggu waa mid awood leh; hadalka haweenkuna waa mid hooseeya. Nin wuxuu leeyahay "xaq" uu kaga faalloodo muuqaalka haweeneyda. Haweeney xaq uma laha inay si guud ula hor timaado.

Markay istaagto, la hor timaado dhibtaheeda, oo ay u jawaabto, Caasha way rogtay dheelitirnaan-la'aantan awoodeed. Waxay diidday inay noqoto shayga aan waxba ka qaban waxayna ku adkaysatay maqaamkeeda inay tahay qof wax sameeya oo hadlaya. Kani ma aha oo keliya isqabqabsi shakhsiyeed; waa kacdoon siyaasadeed oo yar.

Wuxuu ciqaabaa ku-dhaqan-la'aanta. Doodda Farah—"Iyadaa soo jiidatay dareenkaas"—waa caqliga caadiga ah ee dembiilaha. Waa nooc eedayn dhibbane ah oo u adeegta ujeeddo siyaasadeed oo muhiim ah: waxay xoojinaysaa xeerarka labbiska iyo dhaqanka ee laga rabo haweenka. Farriintu way cadahay: Haddii aad u hoggaansanto (sida Deeqo), waxaad ahaan doontaa mid nabadgelyo leh. Haddii aad ka leexato (sida Caasha), waxaad tahay "ugaadhsi fudud," oo dhibaato kasta oo aad la kulanto waa khaladkaaga. Tani waxay abuuraysaa dhiirigelin awood leh oo haweenka ku kalifta inay kormeeraan dhaqankooda, inay is yareeyaan oo ay ka dhigaan kuwo aan muuqan, iyagoo si wax ku ool ah uga tanaasulaya kontoroolka goobaha dadweynaha ragga.

Dhibaatada Axmed waa dhibaatada ninka dhexdhexaadka ah. Wuxuu ku xayiran yahay laba aragtiyood oo adduunyo oo iska soo horjeeda.

• Aragtida Dhaqameed (oo uu matalo Farah): Haweenku waxay mas'uul ka yihiin maareynta rabitaanka ragga. Xishoodkoodu waa gaashaanka ugu weyn ee ka hortaga fowdada bulshada.

• Aragtida Sinnaanta (oo ay matasho Caasha): Raggu waxay mas'uul ka yihiin dhaqankooda. Xuquuqda haweeneyda ee ah inay ku noolaato meel guud iyada oo aan la dhibaatayn waa mid buuxda oo aan ku xidhnayn dharkeeda ama dhaqankeeda.

Difaaca shaki ku jiro ee Axmed ee Caasha—"Wuu khaldanaa"—waa daqiiqad yar laakiin muhiim ah. Wuxuu, markii ugu horreysay, diidayaa mabda'a asaasiga ah ee doodda Farah. Wuxuu eedda ka wareejinayaa, in kasta oo si cabsi leh, dhibbanaha una wareejinayaa dembiilaha. Tani waa dildilaacii ugu horreeyey ee dhaqan-gelintiisa, calaamaddii ugu horreysay ee ah in "sunta" Caasha ay dhab ahaantii noqon karto dawo.